Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra, đề nghị truy tố 86 bị can trong vụ án liên quan Công ty CP Tập đoàn Vạn Thịnh Phát (gọi tắt là Tập đoàn Vạn Thịnh Phát), Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) và một số đơn vị khác.
Trong số 86 bị can, bà Trương Mỹ Lan, Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, bị đề nghị truy tố với ba tội danh: Đưa hối lộ, Vi phạm quy định về hoạt động của ngân hàng và Tham ô tài sản.
Nhóm cán bộ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cũng có nhiều bị can bị đề nghị truy tố, trong đó có ông Đỗ Thị Nhàn (cựu Cục trưởng Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng II – NHNN) với tội Nhận hối lộ và ông Nguyễn Văn Hưng (cựu Phó Chánh thanh tra phụ trách Cơ quan thanh tra, giám sát NHNN) với tội Lợi dụng chức vụ khi thi hành công vụ.
Bị can Nguyễn Cao Trí, Chủ tịch Công ty Văn Lang và Công ty Capella, cũng bị đề nghị truy tố về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Các bị can khác bị cáo buộc các tội danh như: Tham ô tài sản, Vi phạm quy định về hoạt động của ngân hàng, Nhận hối lộ, Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Đáng chú ý, có 7 bị can là cựu lãnh đạo SCB vẫn đang bị Bộ Công an truy nã.
Theo kết luận điều tra, trong quá trình hoạt động, Tập đoàn Vạn Thịnh Phát đã xây dựng “hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát” với hơn 1.000 doanh nghiệp, chia làm bốn nhóm chính có quan hệ chặt chẽ gồm: nhóm định chế tài chính, nhóm công ty kinh doanh tại Việt Nam, nhóm các công ty “ma” tại Việt Nam và mạng lưới công ty ở nước ngoài.
SCB giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nhóm định chế tài chính, được bà Trương Mỹ Lan sử dụng như một công cụ tài chính để cấp vốn cho các công ty trong hệ sinh thái của mình. Nữ chủ tịch tập đoàn thâu tóm ba ngân hàng tư nhân bằng cách mua và sở hữu phần lớn cổ phần để thao túng.
Từ tháng 12-2011, thông qua việc nhờ người đứng tên sở hữu cổ phần, bà Lan nắm giữ hơn 81% cổ phần Ngân hàng TMCP Sài Gòn (cũ), hơn 98% cổ phần Ngân hàng TMCP Việt Nam Tín Nghĩa, và hơn 80% cổ phần Ngân hàng TMCP Đệ Nhất. Sau khi ba ngân hàng hợp nhất thành SCB, bà tiếp tục nhờ người đứng tên hơn 85% cổ phần ngân hàng này và đến ngày 1-1-2018 tăng tỷ lệ sở hữu lên hơn 91%.
Bằng cách nắm quyền chi phối, bà Lan đưa người thân tín, có trình độ hoạt động lâu năm trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, vào các vị trí chủ chốt tại SCB. Những người này hoạt động dưới sự chỉ đạo của bà và nhận lương cao, từ 200 đến 500 triệu đồng mỗi tháng.
Ngân hàng SCB được sử dụng như một công cụ tài chính để huy động tiền gửi của người dân và các tổ chức, tuy nhiên hoạt động cho vay lại chủ yếu phục vụ mục đích cá nhân của bà Trương Mỹ Lan.
Theo kết luận, bà Lan đã thông qua các cá nhân thân tín nắm vai trò chủ chốt tại SCB và Tập đoàn Vạn Thịnh Phát để rút tiền của ngân hàng, bằng cách giải ngân cho các hồ sơ vay vốn được lập khống, nhiều khoản vay rút tiền trước và hoàn thiện hồ sơ sau.
Mỗi khoản tiền rút ra được giao cho các nhóm dựng công ty “ma”, xây dựng phương án đầu tư dự án giả, tính toán tài sản bảo đảm phù hợp để che giấu.
Cơ quan điều tra chỉ ra rằng SCB huy động tiền gửi từ 50 chi nhánh nhưng chỉ tập trung giải ngân cho nhóm Trương Mỹ Lan tại một số đơn vị hội sở và chi nhánh được ký hiệu theo dõi riêng để nhận diện các khoản vay cho các công ty trong hệ sinh thái.
Bà Lan dùng thủ đoạn như tạo khách hàng vay vốn khống, thuê người đứng tên tài sản, tạo hồ sơ vay vốn giả và định giá tài sản bảo đảm sai lệch nhằm che giấu và rút ruột ngân hàng. Hầu hết khoản vay được giải ngân xong mới hợp thức hóa hồ sơ.
Có 1.284 khoản vay của bà Lan còn dư nợ nhưng chưa có thủ tục thế chấp khi giải ngân, trong đó nhiều khoản vay không có phê duyệt của cấp có thẩm quyền, với tổng dư nợ lên tới gần 11.600 tỉ đồng.
Nhóm bà Lan còn thành lập hàng ngàn pháp nhân, thuê hàng ngàn cá nhân đứng tên làm đại diện pháp luật, đứng tên cổ đông, ký hồ sơ vay vốn và đứng tên tài sản bảo đảm để hợp thức việc rút tiền.
Để thực hiện hành vi rút tiền từ SCB, có sự tiếp tay của các công ty thẩm định giá khi lãnh đạo và nhân viên các công ty này phát hành chứng thư thẩm định giả nhằm hợp thức hồ sơ vay vốn, nâng khống giá trị tài sản.
Để che giấu sự yếu kém tài chính và tránh bị đưa SCB vào diện kiểm soát đặc biệt, bà Trương Mỹ Lan đã gặp và trao đổi với ông Đỗ Thị Nhàn – trưởng đoàn thanh tra – và chỉ đạo cấp dưới đưa tiền, quà bồi dưỡng cho các thành viên đoàn thanh tra.
Trong báo cáo gửi Chính phủ, ông Đỗ Thị Nhàn và ông Nguyễn Văn Hưng đã chỉ đạo thành viên đoàn thanh tra không ghi số liệu trung thực, không nêu thực trạng tài chính yếu kém của SCB, nhằm giảm nhẹ và làm mờ các sai phạm.
Đoàn thanh tra còn bỏ qua nhiều sai phạm lớn, khi đề xuất không đưa SCB vào diện kiểm soát đặc biệt và kiến nghị Chính phủ tiếp tục hỗ trợ cho SCB tái cơ cấu.
