Tham vọng thâu tóm Greenland của Mỹ trong hơn một thế kỷ – Chiến lược địa chính trị Bắc Cực
Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tiếp tục khẳng định ý định thâu tóm Greenland, hòn đảo do Đan Mạch kiểm soát. Ông không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự để có được Greenland, bất chấp làn sóng chỉ trích mạnh mẽ.
Trump không phải người Mỹ đầu tiên quan tâm đến hòn đảo này. Ngay từ thế kỷ 19, các tổng thống Mỹ đã bắt đầu để mắt đến Greenland vì tầm quan trọng chiến lược của nó.
Greenland là đảo lớn nhất thế giới, nằm gần Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Đây là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, dân số khoảng 57.000 người và diện tích 2,16 triệu km2.
Vị trí trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ đến châu Âu làm Greenland trở thành điểm chiến lược quan trọng của Washington. Hòn đảo cũng có nguồn tài nguyên phong phú như dầu mỏ, khí đốt và đất hiếm.
Trong những năm sau Nội chiến Mỹ, dưới thời tổng thống Andrew Johnson, Mỹ muốn mở rộng ảnh hưởng ở Thái Bình Dương. Sau khi mua Alaska từ Nga năm 1867 với giá 7,2 triệu USD, Ngoại trưởng Mỹ William H. Seward quan tâm đến các lãnh thổ Bắc Cực khác, trong đó có Greenland.
Theo đề nghị của Seward, cựu bộ trưởng tài chính Robert J. Walker đã khuyến khích Mỹ mua Greenland và Iceland. Ông nhấn mạnh Greenland có trữ lượng khoáng sản và các vịnh biển sâu có tiềm năng nghề cá lớn.
Tuy nhiên, Mỹ không đưa ra đề nghị chính thức mua từ Đan Mạch lúc đó.
Năm 1910, đại sứ Mỹ tại Đan Mạch Maurice Francis Egan đã đề xuất hoán đổi đảo Mindanao ở Philippines lấy Greenland và quần đảo Tây Ấn của Đan Mạch. Đề xuất này không được Washington chú ý vì trước Thế chiến I, Mỹ dồn sự tập trung sang các vấn đề khác.
Trong Thế chiến II, khi Đức xâm lược Đan Mạch, Mỹ đã đảm nhận việc phòng thủ và thành lập căn cứ quân sự ở Greenland. Năm 1946, dưới tổng thống Harry Truman, Mỹ lần đầu tiên chính thức đề nghị mua Greenland với giá 100 triệu USD bằng vàng, đề xuất này được giữ bí mật cho đến năm 1991 mới công khai.
Ủy ban Kế hoạch và Chiến lược của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ coi Greenland là không thể thiếu đối với an ninh quốc gia, dù Đan Mạch không muốn bán. Mỹ thậm chí bàn đến việc hoán đổi các vùng dầu mỏ ở Alaska lấy lãnh thổ Greenland nhưng không thành công.
Cuối cùng, Đan Mạch không bán đảo nhưng cho Mỹ quyền xây dựng và vận hành các căn cứ quân sự tại Greenland. Năm 1979, Greenland giành quyền tự trị và năm 2008 có luật tự trị mở rộng, nhưng quốc phòng và đối ngoại vẫn do Đan Mạch quyết định.
Dưới thời Donald Trump, tham vọng sở hữu Greenland được thúc đẩy mạnh mẽ. Năm 2019, ông lần đầu bày tỏ ý định mua hòn đảo như một “thương vụ bất động sản lớn” nhưng bị Greenland và Đan Mạch bác bỏ. Sau khi tái đắc cử năm 2024, ông khơi lại đề xuất và không loại trừ khả năng sử dụng quân sự để kiểm soát Greenland.
Trong bài phát biểu trước quốc hội năm ngoái, Trump nói: “Tôi nghĩ chúng ta sẽ có được nó, dù bằng cách này hay cách khác”. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết việc thâu tóm Greenland là ưu tiên an ninh quốc gia và một phương án sử dụng quân đội Mỹ luôn được xem xét.
Thanh Tâm (Theo CNN, CNBC)
